Tarım artık sadece üretim meselesi değil yönetim meselesidir.
İklim değişikliği, su kaynaklarındaki daralma ve küresel kırılmalar tarımın tüm dengelerini değiştirdi. Bugün artık ne kadar ürettiğimizden çok, bu üretimi ne kadar sürdürebileceğimiz konuşuluyor.
Antalya bu dönüşümün en net hissedildiği yerlerden biri. Yaklaşık 370 bin hektarlık tarım alanı, yoğun örtü altı üretimi ve yüksek katma değerli yapısıyla Türkiye’nin en güçlü üretim merkezlerinden biri. Ancak bu gücün arkasında sınırlı bir gerçek var: su.
Yıllık 8–9 milyar metreküp su potansiyelinin yüzde 70’ten fazlasının tarımda kullanıldığı bir sistemde, artık üretimin sınırlarına gelindiğini kabul etmek zorundayız. Türkiye genelinde de suyun yaklaşık yüzde 77’sinin tarımda tüketildiği düşünüldüğünde, bu durum bölgesel değil, yapısal bir sorundur.
Burada asıl mesele üretim değil, planlamadır.
Bugüne kadar uygulanan politikalar üretimi artırmaya odaklandı. Ancak artık aynı yaklaşım sürdürülebilir değil. Çünkü kaynakları dikkate almayan hiçbir üretim modeli uzun vadede ayakta kalamaz.
Bu nedenle tarım politikalarının yönü değişmek zorunda. Ürüne göre desteklenen bir sistemden, kaynağa göre planlanan bir yapıya geçiş kaçınılmazdır. Su kısıtı olan bölgelerde üretim tercihleri yeniden şekillenmeli, destekleme mekanizmaları buna göre kurgulanmalıdır.
Aynı şekilde sulama yatırımları yalnızca teknik bir konu olarak değil, stratejik bir alan olarak ele alınmalıdır. Kapalı devre ve basınçlı sulama sistemlerinin sağladığı yüzde 30-40’lık su tasarrufu, bu dönüşümün mümkün olduğunu gösteriyor. Ancak bu uygulamaların yaygınlaşması için desteklerin daha güçlü ve yönlendirici olması gerekiyor.
Öte yandan üretici bu sürecin merkezinde yer almak zorunda. Antalya’da yaklaşık 40 bin üretici var ve bu yapı doğru yönlendirildiğinde çok güçlü bir dönüşüm kapasitesine sahip. Ancak üreticiden değişim beklerken, ona veri sunmadan, riskleri paylaşmadan ve yön göstermeden sonuç almak mümkün değil.
İklim değişikliğiyle birlikte tarım sigortalarından üretim planlamasına, dijital altyapıdan destekleme modellerine kadar bütüncül bir yeniden yapılanma ihtiyacı ortaya çıkmıştır.
Aynı şekilde temiz ve izlenebilir gıda üretimi artık bir tercih değil, zorunluluktur. Tüketici güven talep ediyor ve bu güven ancak üretimin her aşamasının kontrol edilebilir olduğu bir sistemle sağlanabilir.
Sonuç olarak şunu açıkça ifade etmek gerekir:
Tarım artık yalnızca üretim değildir.
Tarım, stratejik bir yönetim alanıdır.
Ve bu alanı doğru planlayamayanlar, yalnızca bugünü değil, geleceği de kaybeder.
