Antalya’nın Perge Antik Kenti, yalnızca görkemli sütunlu caddeleri ve anıtsal yapılarıyla değil, aynı zamanda katman katman açığa çıkan tarihiyle de Anadolu’nun en etkileyici arkeolojik alanlarından biri olmayı sürdürüyor. Pamfilya’nın başkenti olan Perge, Tunç Çağı’na uzanan köklü geçmişi, Roma döneminde ulaştığı şehircilik düzeyi ve heykeltıraşlık geleneğiyle bilim dünyasının odağında yer alıyor.
Ancak kentin son kazı bulguları, bu görkemli geçmişin yalnızca estetik ve mimari başarılarla sınırlı olmadığını, aynı zamanda oldukça sert ve çarpıcı bir dönüşüme de sahne olduğunu ortaya koyuyor.
Stadyumdan İnfaz Arenasına
İstanbul Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nden Kazı Başkanı Sedef Çokay Kepçe liderliğinde, “Geleceğe Miras Projesi” kapsamında yürütülen çalışmalar, Perge’nin stadyum yapısının Geç Antik Çağ’da radikal bir dönüşüm geçirdiğini ortaya koydu.
Alan Sorumlusu ve Kazı Başkan Yardımcısı Aytaç Dönmez’in aktardığı bulgulara göre, başlangıçta atletizm yarışmaları için inşa edilen bu yapı, Geç Roma Dönemi’nde çok işlevli bir arenaya dönüştürüldü. Artık bu alan; yalnızca spor müsabakalarına değil, gladyatör dövüşlerine, vahşi hayvan gösterilerine ve kamuya açık infazlara ev sahipliği yapıyordu.
Ayrıca araştırmalar, bu dönüşümün milattan sonra 3. yüzyılın sonlarında, Roma İmparatoru Marcus Claudius Tacitus döneminde gerçekleşmiş olabileceğine işaret ediyor. Bu süreçte yapı, yalnızca işlevsel değil, aynı zamanda dramatik ve gösteri odaklı bir mekâna dönüştürüldü.
Kazılarda ortaya çıkarılan mimari izler bu dönüşümü açıkça doğruluyor:
• Arenada sahneleme için platformlar
• Hayvanların tutulduğu hücreler
• Kontrollü geçişi sağlayan özel kapı sistemleri
Bununla birlikte arenada yer alan kaidelerin, mahkumların sabitlendiği ya da sergilendiği noktalar olarak kullanıldığı; bazı durumlarda infazların bu yükseltilmiş platformlar üzerinden gerçekleştirildiği değerlendiriliyor.
Tüm bu unsurlar, Perge’deki stadyumun klasik bir spor alanından, Roma eğlence ve cezalandırma kültürünün merkezlerinden birine dönüştüğünü gösteriyor.
Ölüm Kapıları: İlk Kez Tanımlanan Bir Sistem
Bu dönüşümün en çarpıcı kanıtı ise arenaya açılan beşli kapı düzeni oldu. Araştırma ekibi tarafından “ölüm kapıları” olarak tanımlanan bu sistem, hayvanların arenaya kontrollü şekilde salınmasını sağlayan kompleks bir mekanizma olarak değerlendiriliyor.
Yan yana konumlanan bu kapıların, yukarıdan aşağıya açılan, keskin ve hızlı çalışan bir mekanizmaya sahip olduğu; bu yönüyle modern anlamda “giyotin” sistemine benzer bir işleyiş gösterdiği düşünülüyor.
Bu keşif, yalnızca Perge için değil, Roma dünyasındaki arena mimarisi açısından da oldukça önemli. Çünkü bu tür çoklu ve kontrollü kapı sistemleri, şimdiye kadar bu netlikte belgelenmiş örnekler arasında yer almıyor.
Roma’nın Sert Adaleti: Damnatio ad Bestias
Elde edilen bulgular, Perge’de Damnatio ad bestias (vahşi hayvanlara mahkum edilme) olarak bilinen infaz yönteminin uygulanmış olabileceğini güçlü biçimde ortaya koyuyor. Bu yöntemde suçlular, halkın önünde vahşi hayvanların karşısına çıkarılarak cezalandırılıyordu.
Arkeolojik veriler, bu infazların belirli bir kurgu ve sahneleme içinde gerçekleştiğini gösteriyor. Mahkumların kimi zaman platformlara çıkarıldığı, kimi zaman ise doğrudan arenaya bırakıldığı; hatta mitolojik karakterleri temsil edecek şekilde kurgulanmış sahneler içinde ölümle yüz yüze bırakıldığı değerlendiriliyor.
Arenada bulunan hayvan kalıntıları da dikkat çekici. Bulgular, bölgede özellikle Anadolu parsının yoğun olarak kullanılmış olabileceğine işaret ederken, çok sayıda köpek kemiğinin de tespit edilmesi, infazların farklı hayvan türleriyle gerçekleştirildiğini düşündürüyor.
Perge’de ortaya çıkarılan “ölüm kapıları”, antik kentlerin yalnızca estetik ve kültürel miras alanları olmadığını; aynı zamanda güç, gösteri ve cezalandırma pratiklerinin de sahnesi olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
Bu keşif, Perge’nin tarihine yeni bir katman eklerken, Roma dünyasının kamusal alanları nasıl dönüştürdüğüne dair çarpıcı ve sarsıcı bir pencere açıyor.
